Hari Penderma Darah Sedunia disambut pada 14 Jun setiap tahun. Hari ini didedikasikan untuk menghargai jasa penderma darah sukarela serta meningkatkan kesedaran tentang keperluan bekalan darah yang mencukupi bagi menyokong sistem kesihatan kita. Tema kempen tahun ini, “One Drop of Humanity. Give Blood. Save Lives.”, mengingatkan kita bahawa satu tindakan menderma darah mampu menjadi talian hayat kepada individu yang sedang berdepan situasi kritikal. 

Fakta Menarik 1: Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) memilih 14 Jun sebagai Hari Penderma Darah Sedunia sempena hari kelahiran Karl Landsteiner, saintis pemenang Hadiah Nobel yang menemui sistem kumpulan darah ABO. 

Sumber yang Tidak Boleh Diganti 

Walaupun sains perubatan telah mencapai pelbagai kemajuan luar biasa, tiada teknologi yang mampu menggantikan darah manusia. Setiap unit darah yang digunakan untuk menyelamatkan nyawa masih bergantung kepada sumbangan sukarela daripada penderma darah. 

Di hospital, setiap unit darah berpotensi menyelamatkan nyawa. Ia digunakan untuk merawat mangsa kemalangan yang kehilangan darah dalam jumlah yang banyak, ibu yang mengalami komplikasi semasa bersalin, serta pesakit kanser yang sedang menjalani rawatan kemoterapi

Daripada satu unit darah yang didermakan, makmal boleh mengasingkan beberapa komponen penting seperti sel darah merah, plasma dan platelet. Setiap komponen ini mempunyai kegunaan klinikal yang tersendiri. Sebagai contoh, sel darah merah digunakan untuk merawat pesakit anemia, manakala platelet diberikan kepada pesakit yang mengalami gangguan pembekuan darah atau pendarahan tertentu. 

Fakta Menarik 2: Logistik pengurusan darah merupakan satu cabaran kerana setiap komponen darah mempunyai jangka hayat yang berbeza. Sebagai contoh, platelet hanya boleh disimpan selama kirakira lima hari sebelum perlu dilupuskan. 

Mengatasi Cabaran Bekalan Darah 

Walaupun kempen derma darah diadakan secara berkala di seluruh negara, bank darah masih sering mengalami kekurangan bekalan, terutamanya semasa musim perayaan dan cuti panjang. Memandangkan darah mempunyai jangka hayat yang terhad, pendermaan darah secara konsisten amat diperlukan untuk memastikan bekalan yang mencukupi bagi kegunaan harian hospital. 

Bekalan darah yang tidak mencukupi boleh menjejaskan kecekapan sistem penjagaan kesihatan dengan menyebabkan penangguhan prosedur dan pembedahan elektif, di samping mengurangkan keupayaan hospital untuk memberikan rawatan segera kepada pesakit dalam situasi kecemasan. 

Salah satu cabaran terbesar dalam memastikan bekalan darah yang mencukupi ialah menggalakkan lebih ramai individu tampil sebagai penderma darah. Walaupun kempen kesedaran dijalankan secara berterusan, pelbagai mitos dan salah tanggapan masih berleluasa dalam masyarakat. Ketakutan terhadap jarum, kebimbangan terhadap risiko jangkitan penyakit, serta tanggapan bahawa pendermaan darah boleh menyebabkan kelemahan atau menjejaskan kesihatan jangka panjang sering menghalang individu daripada menderma darah.  

Hakikatnya, pendermaan darah merupakan prosedur yang selamat dan dikendalikan mengikut piawaian keselamatan yang ketat. Justeru, profesional kesihatan dan institusi perubatan perlu terus memainkan peranan aktif dalam mendidik masyarakat, menyebarkan maklumat yang sahih serta menghapuskan mitos yang menghalang orang ramai daripada menjadi penderma darah. 

Fakta Menarik 3: Tubuh manusia mempunyai keupayaan semula jadi untuk menggantikan darah yang didermakan. Plasma yang hilang biasanya dipulihkan dalam tempoh 24 hingga 48 jam, manakala sel darah merah akan dihasilkan semula secara beransur-ansur dalam beberapa minggu berikutnya.  

Peranan Komuniti Universiti 

Sebagai pusat pendidikan dan pembentukan sahsiah, institusi pengajian tinggi berada pada kedudukan yang strategik untuk memupuk budaya pendermaan darah dalam kalangan masyarakat. Melalui kerjasama dengan pusat darah tempatan, penganjuran kempen kesedaran dan penyebaran maklumat yang tepat, universiti dapat menggalakkan lebih ramai individu, khususnya golongan belia, untuk menjadi penderma darah. 

Penglibatan pelajar dalam aktiviti derma darah bukan sahaja menyumbang kepada peningkatan bekalan darah negara, malah membantu membentuk nilai kesukarelawanan dan keprihatinan sosial. Mereka seterusnya menjadi duta kecil yang menyebarkan mesej kemanusiaan ini kepada rakan-rakan, keluarga dan komuniti setempat. 

Dalam era digital masa kini, teknologi memainkan peranan penting dalam menyokong usaha meningkatkan kesedaran mengenai pendermaan darah. Aplikasi mudah alih dengan sistem peringatan, hebahan melalui media sosial serta kandungan pendidikan yang dijana oleh AI dapat meningkatkan keberkesanan kempen derma darah. Platform-platform ini juga boleh dimanfaatkan untuk menghargai dan mengiktiraf sumbangan para penderma darah, sekali gus memupuk semangat kesukarelawanan, keprihatinan dan kemanusiaan dalam masyarakat. 

Hari Penderma Darah Sedunia bukan sekadar sambutan untuk menghargai jasa penderma sedia ada. Ia merupakan peringatan bahawa setiap individu yang sihat mempunyai potensi untuk menyelamatkan bukan sahaja satu, malah beberapa nyawa melalui satu tindakan yang mudah tetapi amat bermakna. Dengan meningkatkan kesedaran dan menggalakkan lebih ramai individu untuk menderma darah secara berkala, kita dapat memastikan bekalan darah yang selamat dan mencukupi sentiasa tersedia untuk semua yang memerlukannya. 

Dr. Lai Yin Ye
Pensyarah Perubatan Kanan
Jabatan Patologi
Patologi Kimia
Fakulti Perubatan dan Sains Kesihatan
Universiti Putra Malaysia
010-4612027
laiyinye@upm.edu.my

Tarikh Input: 13/06/2026 | Kemaskini: 15/06/2026 | nadia_rahman